print

Siðareglur

Formálsorð

Kvikmyndasöfn og kvikmyndasafnverðir varðveita arfleifð heimsins af lifandi myndum. Þau bera ábyrgð á að vernda þessa arfleifð og koma henni til komandi kynslóða í sem allra bestu ástandi og af trúfestu við verk upphaflegra höfunda. Kvikmyndasöfn skulu bera virðingu fyrir því frumefni sem þeim er treyst fyrir svo lengi sem efnið er í nothæfu ástandi. Þegar aðstæður krefjast þess að nýtt efni komi í stað frumefnis mun kvikmyndasafnið virða ástand og gerð upphaflegs efnis. Kvikmyndasöfn viðurkenna að frumskylda þeirra er að varðveita efnið sem er í umsjá þeirra. Svo fremi að það gangi ekki gegn þeirri skyldu, gera söfnin efnið aðgengilegt um alla framtíð til rannsókna, náms og almennra sýninga.

Eftirfarandi eru sérstakir skilmálar þessara grundvallarreglna:

1. Réttur safnkosts:

1.1. Söfn virða og varðveita heildstæðni þess efnis sem er í umsjá þeirra og vernda það fyrir hvers konar hagnýtingu, óvirðingu, fölsunum og ritskoðun.

1.2. Söfn fórna ekki langtímavarðveislu efnis í umsjá sinni fyrir skammtíma hagnýtingu. Þau synja um aðgang fremur en að sýna fágætt efni eða frumefni ef efninu er hætta búin við það.

1.3. Söfn koma efni í geymslu, einkum frumefni eða heimildum sem varðveita skal, við bestu hugsanleg skilyrði. Séu það ekki kjörskilyrði munu söfnin leitast við að tryggja betri aðstöðu.

1.4. Þegar söfn afrita efni í varðveisluskyni munu þau ekki klippa eða afbaka eðli þeirra verka sem afrituð eru. Innan þeirra tæknilegu marka sem möguleg eru skulu varðveisluafritin vera nákvæmar eftirmyndir frumefnisins. Þau ferli sem notuð eru við gerð afrita svo og þeir tæknilegu og listrænu kostir sem valdir eru, skal skrá vandlega og að fullu.

1.5. Þegar efni er endurgert skulu söfnin reyna að fullgera aðeins það sem er ófullgert og fjarlægja aðeins það sem nauðsynlegt er vegna aldurs efnisins, notkunar þess og rangfærslna um það. Söfnin leitast við að breyta hvorki né afmynda eðli frumefnisins eða ætlun höfunda þess.

1.6. Þegar veittur er aðgangur að efni með dagskrárgerð, sýningu eða á annan hátt, skulu kvikmyndasöfn leitast við að nálgast eins og kostur er hina upphaflegu reynslu þess að sjá efnið og leggur sig (til dæmis) sérstaklega eftir viðeigandi hraða í sýningu og hlutfalli myndflatar.

1.7. Eðli og ástæður fyrir sérhverri umdeilanlegri ákvörðun varðandi endurgerð eða framlagningu safnaefnis skal skrá þannig að áhorfendur og fræðimenn hafi aðgang þar að.

1.8. Kvikmyndasöfn eyðileggja ekki að óþörfu efni jafnvel þótt það hafi verið varðveitt eða verndað með afritun. Þar sem lög, stjórnsýsla og öryggisástæður leyfa, skulu söfn halda áfram að bjóða fræðimönnum aðgang að nítratfilmum svo fremi að nítratið sé enn í nothæfu ástandi.

Aftur upp

2. Réttur komandi kynslóða:

2.1. Sú skylda að varðveita efni handa komandi kynslóðum krefst þess að söfn standist þrýsting um að fjarlægja eða eyðileggja efni í vörslu þeirra. Á sama hátt skulu söfn forðast að synja eða taka við efni sem þeim er boðið sem ekki samrýmast varðveislu- eða söfnunarstefnu stofnunarinnar.

3. Réttur til hagnýtingar:

3.1. Kvikmyndasöfn viðurkenna að efni í umsjá þeirra fellur undir viðskiptalegan eða listrænan eignarrétt og virða að fullu höfundarrétt og aðra viðskiptahagsmuni. Söfnin sjálf skulu ekki taka þátt í athöfnum sem brjóta eða minnka þennan rétt heldur reyna af megni að hindra aðra í að gera slíkt.

3.2. Söfn skulu ekki nýta þessa muni í gróðaskyni svo fremi - eða þar til - að viðskiptalegur réttur yfir munum í varðveislu þeirra er útrunninn; að hann sé lagalega numinn úr gildi; eða að stofnunin hafi öðlast hann með formlegum hætti.

3.3. Í samræmi við þessar grunnreglur skulu söfn sem sýna efni úr safnkosti sínum virða eftirfarandi skilyrði:

sýningar skulu hafa menningarlegt eða menntunarlegt gildi;
sýningar stangist ekki viljandi á við viðskiptalega notkun sama efnis á sama tíma eða fyrirhugaða slíka notkun;
sýningar séu haldnar á stöðum sem safnastofnunin stjórnar eða viðurkennir, og miðast við þær grundvallarreglur sem settar eru fram í þessum siðareglum;
sýningar séu ekki haldnar í hagnaðarskyni (sem þýðir ekki að sýningar séu endilega ókeypis, heldur að þar sem aðgangseyrir er innheimtur skulu tekjur af honum greinilega tengdar varðveislu og menningarhlutverki safnsins en ekki helgaðar viðskiptalegu endurgjaldi til einstaklinga, hópa eða samtaka).

3.4. Söfn eiga ekki vísvitandi aðild að neinum viðskiptum, hvorki varðandi sýningar, öflun eða notkun af nokkru tagi, sem ganga á rétt annarra eða sem stefna í hættu orðspori og heiðarleika starfsliðsins, stofnunarinnar, Alþjóðasamtökum kvikmyndasafna eða kvikmyndasafnshreyfingunni almennt.

Aftur upp

4. Réttur samstarfsfólks:

4.1. Söfn fylgja þeirri sannfæringu að þekkingu og reynslu skuli miðla ókeypis til að stuðla að þróun og upplýsingu annarra og þróun safnahugsjónarinnar. Starfslið safnanna skal vinna í anda samvinnu en ekki samkeppni við önnur söfn eða safnverði. Safnverðir taka ekki viljandi þátt í útbreiðslu rangra eða villandi upplýsinga og skulu ekki vísvitandi leyna upplýsingum (nema þar sem trúnaður við þriðja aðila kemur við sögu) varðandi safnkost eða eigin sérsvið. [Dæmi um samvinnu milli safna og safnvarða gætu verið að leggja fram upplýsingar eða efni til að aðstoða við dagskrárgerð, við skráningu safnaefnis eða gerð kvikmyndaskráa; leggja fram upplýsingar um safneign í tengslum við söfnunarstefnu starfssystkina eða aðstoð við ákvarðanatöku um varðveislu eða endurgerð; að láta af hendi efni til að aðstoða við verkefni um varðveislu eða endurgerð; að deila með öðrum heimildum til að aðstoða við fræðistörf, o.s.frv.]; 4.2. Söfn misnota ekki upplýsingar eða efni sem þeim er látið í té í anda samvinnu eins og lýst er hér að framan. Óleyfileg afritun annars safnaefnis, óheimil eða óumgetin notkun á árangri af starfi eða sérfræðiþekkingu annars safns, svo og trúnaðarbrestur verða að teljast alvarleg brot á starfsreglum.; 4.3. Söfn sem hafa í fórum sínum efni sem kemur upphaflega frá öðru safni skulu vísa öllum spurningum varðandi frekari notkun eða nýtingu efnisins til rétts safns, nema um annað sé samið milli aðila. Þessi háttvísi ætti að ná til allra skyldra safna hvort sem efnið fékkst í beinum viðskiptum milli safnanna eða fyrir milligöngu þriðja aðila og hvort sem efnið er í upphaflegu formi eða útbúið til nýrrar notkunar (til dæmis myndefni sem notað er í önnur verk).; 4.4. Söfn skulu ekki, nema með leyfi viðeigandi starfssystkina, reyna að koma höndum yfir eða kaupa filmur eða söfn sem varðveitt eru í landi annars safns sem er meðlimur í Alþjóðasamtökum kvikmyndasafna, hvorki í gegnum einstaklinga né söfn eða eiga neina annars konar aðild að málefnum safna í því landi.
Aftur upp

5. Persónuleg hegðun:

5.1. Söfn skulu tryggja að starfslið þeirra taki ekki þátt í athöfnum sem geta keppt við eða rekist á við starfsemi stofnunarinnar eða valdið geta ruglingi utanaðkomandi aðila um það hvers eðlis þátttaka þeirra í tilteknu verkefni er. Til dæmis, skal safnvörður ekki án heimildar:

byggja upp einkasafn efnis á sviði sem skarast við það efni sem stofnunin safnar;
gerast fyrirlesari eða höfundur fyrir hönd stofnunarinnar ef líklegt er að það leiði til persónulegs hagnaðar;
taka að sér að gæta fjárhagslegra hagsmuna í samtökum sem bjóða vörur eða þjónustu til stofnunarinnar eða kaupa þjónustu af henni (til dæmis, framleiðslufyrirtæki);
vinna með eða ganga til liðs við hópa sem keppa við eða ganga gegn markmiðum eða starfi stofnunarinnar eða Alþjóðasamtökum kvikmyndasafna.

5.2. Þegar safnvörður hefur heimild stofnunarinnar til að taka þátt í slíkum athöfnum verður ávallt að gera það utanaðkomandi aðila ljóst hvort tiltekin athöfn er í þágu einstaklingsins eða stofnunarinnar.

5.3. Safnverðir skulu ekki fá neina muni eða þjónustu til einkanota frá stofnuninni sem þeir vinna við nema að innri reglur stofnunarinnar leyfi.

5.4. Söfn og safnverðir skulu vera á varðbergi fyrir hönd safnahreyfingarinnar til að tryggja að þeim reglum sem hér eru settar fram skuli framfylgt út í æsar og að orðstírs hreyfingarinnar sé gætt í hvívetna. Þegar þeir verða varir við brot á þessum reglum skulu þeir leggja fram sönnunargögn eftir viðeigandi leiðum sem gerð er grein fyrir í Lögum og reglum Alþjóðasamtökum kvikmyndasafna.

5.5. Reglur þær sem í þessu skjali eru skráðar geta á stundum komið í veg fyrir að hægt sé að veita fullan aðgang að öllu efni og gögnum. Af þeim sökum viðurkenna söfn og starfslið þeirra að almenningur hefur rétt til að spyrjast fyrir um slíkan aðgang og að slíkum fyrirspurnum skuli svarað af háttvísi jafnvel þótt ekki sé unnt að veita aðganginn.

5.6. Söfn og starfslið þeirra virða takmarkanir þær sem fylgja upplýsingum sem veittar eru í trúnaði af aðilum utan stofnunarinnar.

Aftur upp

Þakkir:

Hugmyndin að þessu skjali er upphaflega frá David Francis á Þingskjalasafninu (Library of Congress) í Washington en árið 1993 stakk hann fyrst upp á því í Vinnuhópi um framtíð Alþjóðasamtaka kvikmyndasafna að samtökin útbyggju siðareglur og að aðild að samtökunum skyldi ákvarðast af því hvort safn framfylgdi þessum reglum fremur en formlegum skilgreiningum sem fylgdu útgefnum Lögum og reglum Alþjóðasamtaka kvikmyndasafna. Mörg hagnýt atriði í þessu skjali eru runnin frá Ray Edmondson á Kvikmynda- og hljóðminjasafni Ástralíu (National Film and Sound Archive) í Canberra, en allan tíunda áratug tuttugustu aldar vann hann að því að þróa "heimspeki hljóð- og sjónrænna safna". Þótt hvorugur tæki beinan þátt í að rita þennan texta hafa þessir tveir starfsbræður haft úrslitaáhrif hér á og skal þeim þakkað heilshugar.

Drög að siðareglum Alþjóðasamtaka kvikmyndasafna og ritstýring þeirra síðar meir eru starf Rogers Smither á Imperial War Museum Film and Video Archive í London en hann er aðalritari Alþjóðasamtaka kvikmyndasafna. Reglurnar hafa verið fágaðar með ráðgjöf sístækkandi hóps félaga í samtökunum. Fyrst fór fram umræða um textann 1995/96 með Hoos Blotkamp í Kvikmyndasafni Hollands (Nederlands Filmmuseum) í Amsterdam en hann hefur verið formaður Vinnuhóps um framtíð Alþjóðasamtaka kvikmyndasafna, og Gabrielle Claes á Konunglega kvikmyndasafninu (Cinémathèque Royale) í Brussel. Reglurnar voru síðan ræddar í apríl 1997 á hugarflæðisfundi hjá allri framkvæmdanefnd Alþjóðasamtaka kvikmyndasafna og eftir að þær voru kynntar á allsherjarþinginu í Cartagena í Kólumbíu komu þingfulltrúar bæði með munnlegar og skriflegar ábendingar um breytingar. Í lokagerð textans hefur verið tekið tillit til allra þessara tillagna og var textinn unninn í samvinnu við Clyde Jeavons á National Film and Television Archive í London.

Aftur upp